Yapı Kooperatiflerinde Pay Devri, Ortaklıktan Çıkma ve Miras Yoluyla İntikal

Yapı Kooperatiflerinde Pay Devri, Ortaklıktan Çıkma ve Miras Yoluyla İntikal

Yapı kooperatiflerinde ortaklık sıfatı, gelecekte edinilecek bir gayrimenkul mülkiyetinin temeli olduğundan önemli bir ekonomik değere sahiptir. Kooperatif ortaklığının üçüncü bir kişiye devredilmesi, ortağın kendi rızasıyla ortaklıktan ayrılması (istifa) veya vefatı halinde mirasçıların durumu, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nda özel olarak düzenlenmiştir.

1. Ortaklık Payının (Hissesinin) Devri

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m. 14 f. 3 uyarınca ortaklık payı serbestçe devredilebilir niteliktedir.

1. Devir İşleminin Şekli ve Usulü

Ortaklık payının devri uygulamada genellikle noter huzurunda düzenlenen "Kooperatif Hissesi Devir Sözleşmesi" ile veya kooperatif yönetim kuruluna hitaben verilen müşterek imzalı dilekçeyle gerçekleştirilir. Noterde yapılan devir sözleşmesi ispat kolaylığı ve hukuki güvenlik sağlamaktadır.

1. Yönetim Kurulunun Kabul Mecburiyeti

Kanun m. 14 f. 3 gereğince; ortaklığı devralan kişinin anasözleşmede öngörülen ortaklık niteliklerini (örneğin medeni hakları kullanma ehliyeti, belirli bir meslek veya bölge şartı varsa bunun sağlanması) taşıması halinde, yönetim kurulu bu kişiyi ortaklığa kabul etmek zorundadır. Yönetim kurulu keyfi olarak devir talebini reddedemez veya devir için kanunda/anasözleşmede yer almayan fahiş "devir harcı/bağış" adı altında haksız ödemeler dayatamaz. Yönetimin haksız ret kararına karşı ortaklığın tespiti davası açılabilir.

1. Devrin Hukuki Sonuçları

Devir ile birlikte devralan kişi, devredenin kooperatife karşı haiz olduğu tüm hak ve borçları (geçmiş aidat borçları dahil) kül halinde devralmış olur. Bu nedenle kooperatif hissesi devralacak kişilerin, devir öncesinde kooperatif yönetiminden borç durumunu gösterir onaylı bir yazı talep etmesi olası uyuşmazlıkları önler.

2. Ortaklıktan Çıkma (İstifa) Hakkı ve Çıkma Payı

Ortakların kooperatiften kendi iradeleriyle ayrılma hakkı, kanunun koruduğu temel haklardandır.

• Çıkma Hakkının Kullanılması: Ortak, hesap yılı sonundan en az bir ay önce yönetim kuruluna noter aracılığıyla veya yazılı olarak bildirimde bulunarak kooperatiften çıkabilir. Anasözleşmede çıkma hakkını tamamen kaldıran veya aşırı derecede zorlaştıran hükümler geçersizdir.
• Çıkma Payının (İade Bedelinin) Hesabı: 1163 sayılı Kanun m. 17 uyarınca; kooperatiften çıkan ortağın hakları, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yılın bilançosuna göre hesaplanır. Kanun m. 17 f. 3 açık hükmü gereğince, çıkan ortağın yatırdığı aidat ve mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağına dair anasözleşme veya genel kurul şartları kesin olarak hükümsüzdür.
• Ödemenin Ertelenmesi ve Zamanaşımı: Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki toplu iade talepleri, genel kurul kararıyla en fazla 3 yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Çıkan ortağın tasfiye payı alacağı, alacağı talep edebileceği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.

3. Ortağın Ölümü ve Miras Yoluyla İntikal

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m. 14 f. 1 uyarınca kural olarak ortağın ölümü ile ortaklık sıfatı sona erer. Ancak bu durum mirasçıların kooperatifteki ekonomik haklarını kaybettiği anlamına gelmez:

• Ortaklığın Mirasçılarca Devam Ettirilmesi: Kanun m. 14 f. 2 gereğince anasözleşmede gösterilen şartlarla, ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte ortak olarak kalmaları sağlanabilir. Tip anasözleşmelerde genellikle mirasçıların kendi aralarından seçecekleri bir temsilci veya tek bir mirasçı adına hissenin intikal ettirilmesi suretiyle ortaklığın sürdürülmesi öngörülür. Bunun için mirasçıların veraset ilamı ve müşterek mutabakat belgesiyle kooperatife başvurması gerekir.
• Ortaklığa Devam Edilmemesi Hali: Mirasçılar ortaklığa devam etmek istemezlerse veya anasözleşme şartlarını taşımıyorlarsa, murisin kooperatifteki ayrılma payını (m. 17 uyarınca hesaplanacak tasfiye payını) miras payları oranında kooperatiften nakden talep etme hakkına sahiptirler.

Yapı kooperatiflerinde hisse devri, istifa veya veraset süreçlerinin yazılı ve usulüne uygun yürütülmesi, tapu tescil aşamasına gelindiğinde mülkiyet uyuşmazlığı yaşanmaması için hayati öneme sahiptir.

 Av. Elif COŞKUN